युद्ध चर्कँदै थियो। सरकारी र बिद्रोही सेना आमने–सामने लड्दै थिए । शहर बजार साँझ पर्दा नपर्दै मध्यरातजस्तो सुनसान भइसक्थे । एक ठाउँबाट अर्को ठाउँ जान पनि त्राहीत्राही हुन्थ्यो । युद्धमा दैनिकजसो केहीको ज्यान गइरहेको हुन्थ्यो । राजाले अप्रत्यक्षरुपमा सत्ता हातमा लिइसकेका थिए । त्यसपछि अझ सरकारी सेना सक्रियताका साथ अघि बढ्दै थियो ।
बिद्रोही सेना पनि एकपछि अर्को फर्मेशन बढाउँदै सरकारमाथि दबाब सिर्जना गर्दै थियो । कुनै दिन कतै ब्यारेक त कुनै दिन कतै जिल्लामा आक्रमण बोल्दै थियो बिद्रोही । युद्ध अझ भयानक हुँदै थियो । गाउँहरु जति बिद्रोहीको नियन्त्रणमा थिए, शहर सदरमुकाम जति सरकारी फौजको । यो भयानक अवस्थामा बिद्रोहीका मुख्य कमाण्डर कहाँ बस्छन् होला ? कस्ता होलान् ती ? कस्तो घरमा बस्छन् होला उनी ? कस्तो छ होला उनको खानपान अनि सुरक्षा व्यवस्था ?
राष्ट्रिय मात्र होइन अन्तर्राष्ट्रिय क्षेत्रले समेत निकै उत्सुकतापूर्वक सोधिरहेका यी प्रश्न यो गाउँका लागि भने नयाँ थिएनन् । कहिलेकाही राजा ज्ञानेन्द्र नै बिद्रोही कमाण्डर हुन् भन्ने तथ्यहीन तर्कहरु छरपष्ट भइरहँदा यहाँका जनता पेट मिचिमिची हाँस्थे रे ! प्रचण्ड भन्ने मान्छे नै छैनन् भन्ने कतिपयले चर्चा गरिरहँदा उनी सेतो घोडामा ओहोरदोहोर गरेको यहाँका जनताले आँखै अगाडि देख्थे रे ! कतिले देखेको नदेख्यै गर्थे रे ! कतिले ‘हाम्लाई मराउन यिनलाई यहाँ राख्या त होलान्’ भनेर रिस पनि उठाउँथे रे ! दिउँसो बाहिर बसेर घाम ताप्ने अनि छिमेकीसँग भलाकुसारी पनि गर्ने । गाउँलेले खाने रोटी ढिडो खाने । सामान्य देखिने ती व्यक्ति त्यति ठूलो युद्धका कमाण्डर हुन् भन्ने पत्ता लगाउन पनि धेरैलाई मुश्किल ।
दाङको घोराहीबाट रोल्पा हुँदै रुकुमसम्म जाने मुख्य बाटो छाडेर चप्काखोलाको पुलबाट दायाँतिरको गाउँमा लागेपछि झण्डै डेढ घण्टाको पैदल यात्रापछि पुग्न सकिने राङ्सी गाविसको डाँडागाउँमा अहिलेजस्तो सडक पुगेको थिएन उतिबेला । लामो डाँडाको बस्ती । केही तल झर्नेबित्तिकै एकान्तमा एउटा घर । त्यही नै रहेछ, दश बर्षे जनयुद्धका कमाण्डर प्रचण्डको ‘हेडक्वाटर’ ।
युद्ध चर्किदै गएपछि ‘हेडक्वाटर’ सुरक्षित गर्ने सबैभन्दा ठूलो चुनौती आयो माओवादीलाई । लामो समयसम्म भारतका विभिन्न ठाउँमा रहेको ‘हेडक्वाटर’ त्यहाँ पनि सुरक्षित रहन सकेन । ठाउँ–ठाउँमा नेताहरु पक्राउ पर्न थाले । सिपी गजुरेलदेखि मोहन वैद्यसम्मको गिरफ्तारीले निकै असुरक्षित बन्दै गयो ‘हेडक्वाटर’ । लडाइँमा भारतीय शासकहरु मुख्य अवरोधको रुपमा आउन लागेको महसुस भएपछि अब यसरी हुँदैन भन्ने माओवादी नेतृत्वलाई लाग्न थाल्यो ।
‘भारतमा नेताहरुको गिरफ्तारीपछि हामीलाई ‘हेडक्वार्टर’ देशभित्रै ल्याएर सुरक्षा दिनुपर्छ भन्ने लाग्यो’– रोल्पा राङ्सीमै घर भएका तत्कालीन सैन्य कमाण्डर नन्दकिशोर पुन ‘पासाङ’ सम्झन्छन्– ‘त्यतिबेलासम्म हामीले पर्याप्त सैन्य शक्ति र संरचना पनि बनाइसकेका थियौं । सेना प्रमुखको हिसाबले ‘हेडक्वाटर’ जोगाउने जिम्मा पनि मेरै काँधमा आयो, त्यसका लागि सबैभन्दा सुरक्षित स्थल मेरै गाउँ हुन्छ भन्ने मलाई लाग्यो र मेरो घरभन्दा केही माथि रहेको डाँडागाउँस्थित एक घरलाई छनौट गरियो ।’ यो गाउँ महिला नेतृ जयपुरी घर्तीको गाउँ हो ।
Post a Comment